Islamconsulenten in Belgische penitentiaire inrichtingen

De basis

Het recht op godsdienstbeleving en levensbeschouwing tijdens detentie wordt gegarandeerd door de artikelen 19 t.e.m. 21 van de Belgische grondwet. Uit deze artikelen kunnen we afleiden dat iedere burger het recht heeft om zijn godsdienst of levensbeschouwing, zowel individueel als collectief, te beleven en te belijden, ook tijdens een periode van detentie.

Hiernaast geeft ook de “Basiswet betreffende het gevangeniswezen en de rechtspositie van gedetineerden” (de wet-Dupont) alle gedetineerden het recht om hun levensbeschouwing te beleven en te belijden (hoofdstuk IV,  artikelen 71 t.e.m. 75). In deze artikelen wordt het recht van de gedetineerde verzekerd om zijn godsdienst vrij te beleven en te belijden, alsook het recht bijgestaan te worden door een vertegenwoordiger van zijn godsdienst en levensbeschouwing. Uit bovenstaande elementen kan men concluderen dat de wetgever traditioneel een primordiaal belang heeft gehecht aan het beleven en het belijden van godsdienst en levensbeschouwing ook tijdens detentie.

De Islam werd in België erkend als godsdienst in 1974. Daarvoor al werd er in de penitentiaire inrichtingen enigszins rekening gehouden met de behoeften van moslimgedetineerden en de islamitische eredienst. Zo voorzagen de omzendbrieven van 13 januari 1956 en 6 november 1969 dat moslimgedetineerden de mogelijkheid moesten hebben om islamitische publicaties te ontvangen. Daarenboven werd het mogelijk gemaakt om de voorschriften betreffende voeding en vasten na te leven in de gevangenis. Bovendien werden gevangenen, in de mate van het mogelijke, in de gelegenheid gesteld hun godsdienstoefeningen te vervullen. Tijdens deze periode was er geen sprake van vrijwillige islamconsulenten, al organiseerden de verschillende consulaten en ambassades wel sociale bezoeken aan moslimgedetineerden.

Pas na de erkenning van de islam, brachten de eerste vrijwillige islamconsulenten in ’75 en ’76 hun eerste bezoeken aan moslimgedetineerden in de gevangenis, onder coördinatie van het Islamitisch Cultureel Centrum (ICC) in Brussel. Toen in 1994 een eerste voorlopige executieve werd erkend door de toenmalige minister van Justitie Wathelet, moesten deze vrijwillige islamconsulenten hun vrijwilligerswerk voortzetten, onder de coördinatie van dit orgaan.  Het ICC was destijds immers slechts een tijdelijke gesprekspartner van de overheid. Tijdens deze periode stonden de islamconsulenten moslimgedetineerden bij in Belgische penitentiaire inrichtingen. Ze deden dat onbezoldigd en op vrijwillige basis.. De gevangenisbezoeken van deze islamconsulenten waren sporadisch van aard en in de meeste gevallen gekoppeld aan islamitische aangelegenheden en religieuze feesten.

Na de totstandkoming van de Basiswet in 2005, vaardigde Justitie, onder leiding van de toenmalige Justitieminister Laurette Onkelinx, een K.B. uit met daarin het recht op 18 voltijdse functies voor de islamitische eredienst in heel België. Met als resultaat dat in begin 2007 de eerste islamconsulenten hun intrede in de gevangenissen deden. Pas 33 jaar na de erkenning van de islam in België, werden in 2007 dus de eerste islamconsulenten door het Ministerie van Justitie aangesteld.

 

Wie is islamconsulent?

De ‘ideale’ islamconsulent is een imam met vele andere competenties en extra taken. Zo moet de islamconsulent beschikken over een brede menswetenschappelijke kennis met inzichten in domeinen als strafrecht, sociologie, medische vakken (voor diegenen die werkzaam zijn in gevangenissen waar een speciale medische afdeling bestaat), taalvakken, theologische vakken over en rond de islam, sociaal-communicatieve vaardigheden en organisatiekennis. Deze kennis is supplementair aan de kennis van een imam.

Bovenstaande conclusies brengen ons tot de volgende definitie van islamconsulent:

Een islamconsulent is een deskundige die in dienstverband van de penitentiaire instellingen samenwerkt met een team, binnen de organisatorische regels van de instelling en die als voornaamste taak het bijstaan van de gedetineerden in hun recht op religieuze bijstand en geloofsbeleving heeft. Naast imamkennis dient deze ook over supplementaire menswetenschappelijke kennis en competenties te beschikken om zodoende de begeleidingen af te kunnen stemmen op de individuele noden, behoeften en wensen van de gedetineerde.

 

Wat is islamitische zorgverlening?

Baserend hierop kan islamitische zorgverlening in gevangenissen als volgt gedefinieerd worden:

Het is op een professionele en ambtelijke wijze het gedrag van de cliënt begeleiden door de rationele, spirituele en emotionele aspecten in acht te nemen op basis van islamitisch begeleiding, advisering, opvoeding en hulpverlening. Dit wordt gebaseerd op islamitische grondslagen waarbij men het individu laat kennismaken met zichzelf, met zijn omgeving, met zijn godsdienst en met de hieraan gekoppelde spirituele en morele waarden. Het doel hiervan is de vervormde disfunctionele ideeën op het gebied van leven te corrigeren, de ontberingen van het leven te helpen verdragen en het inboezemen van zekerheid en rust teneinde het gevoel van geluk te kunnen ervaren.

 

Het takenpakket van een islamconsulent:

Het huidige takenpakket van de islamconsulenten omvat individuele begeleidingen en het organiseren van gemeenschappelijke activiteiten zoals lezingen, dialoogbijeenkomsten, gebedssessies en soms ook vrijdag- en feestgebeden. Hiernaast nemen islamconsulenten ook deel aan maatschappelijke activiteiten zoals het begeleiden van de gedetineerden tijdens een uitgangspermissie, het tolken en vertalen voor gedetineerden en gevangenispersoneel en het organiseren van familiale bemiddelingen. Ook fungeren islamconsulenten als bruggenbouwers in de gevangenis, vooral bij instabiliteit, opstandjes en stakingen van de gedetineerden.

 

Contactgegevens:

Islam-hoofdconsulent voor Vlaanderen

Saïd Aberkan

Gevangenis Antwerpen

Islamitische consulentendienst

Begijnenstraat 42

2000 Antwerpen

Tel: 0471/808.316

E-mail: said.aberkan@just.fgov.be

Administratie

Het Executief van de Moslims van België – Dienst ​ Sociale Zaken
Lakensestraat 166-168

1000 Brussel

Tel: 02/ 210 02 34
Fax: 02/ 218 07 92
www.embnet.be

Feb 2018:
Binnenkort komt hier een nieuwspagina met regelmatige updates van binnenlands en buitenlands nieuws over het gevangenis­wezen. Voor wie graag op de hoogte blijft: Schrijf je in voor onze nieuwsbrief  →