Vrijplaats, een podium voor liefde

Silvia Fledderus*

 

Of ik iets wil schrijven voor een nieuwe website over vrijplaats, vanuit mijn perspectief. Nou dat wil ik wel. Ik ben zielzorger/aalmoezenier in de gevangenis. Er leeft in mij een heimelijk verlangen naar dat wat vruchtbaar is en leven geeft. Ik kijk graag naar de fenomenen, de dingen zoals ze zich aan mij voordoen. Als ik een mens zie, waar die zich ook begeeft, bezie ik bij voorkeur zijn uniek-zijn, zijn schoonheid, zoals veel mensen kijken naar een pasgeboren kind dat het kwaad nog te overwinnen heeft. Als ik rondloop in de gevangenis is het niet veel anders dan dat en als ik me verplaats in de mannen die vastzitten, voor zover dat mogelijk is, moet ik denken aan een zin uit San Diego Serenade (Tom Waits): ‘I never saw the east coast until I moved to the west.’ Dat je iets nodig hebt van het tegenovergestelde om jezelf te zien mogelijk te maken. Of in dit lied: je gaat jezelf zien, als je naar de andere kant reist en terugkijkt naar waar je vandaan komt. Het tegenovergestelde, een man en vrouw. Een barmhartige toenadering, het tegenovergestelde van wat gedetineerden doorgaans meemaken, die je gastvrij uitnodigt om in het licht te stappen en je schaduw te zien. De liefde staat voor mij steeds centraal, dat is mijn uitgangspunt. Het is werken vanuit een houding waarin de liefde zoals benoemt in 1 Korintiërs 13** centraal staat, biedt ruimte om sociale angsten te laten gaan en te zijn wie je bent. De naakte mens. Daaruit komt het – binnen mijn mogelijkheden – achterwege laten van oordeel in houding, taal, stem- en woordgebruik voort. Het vormt in relaties tussen mensen een belangrijke basis dat licht brengt. Maar er is meer, vrijplaats creëren, vrijplaats zijn is een kunst.

Kunst kijken of beoefenen vraagt om andere taal. En terwijl ik dit schrijf zie ik op de achterkant van een theaterprogrammaboekje een gedicht van Herman van Veen. Het is zijn ode aan het theater, een prachtig gedicht. Hij schrijft daarin over ‘de andere kant van het besef’ en de laatste woorden van zijn: ‘stilte, applaus, doek.’ Er licht iets van het mysterie van het theater op in het gedicht. Later zie ik dat het gedicht ‘Vrijplaats’ heet en ik besluit met de ogen van een theatermaker naar mijn speelruimte, mijn podium, de vrijplaats, te kijken. Op de planken daar gebeurt het immers, en was het niet meestercabaretier Herman Finkers die zei dat kunst, humor en religie niet zonder elkaar kunnen? ‘Als één van de drie factoren problemen heeft met de ander, krijg je iets vervelends’, zo zei hij onlangs in een televisieprogramma. Mijn idee van vrijplaats schuurt waarschijnlijk veel dichter aan tegen theater dan menig net afgestudeerd priester zal goedkeuren. Nu hebben we van nature de neiging om achter de schermen van het toneel te willen zien, om vervolgens daar een scala aan woorden voor te bedenken, die kinderen niet meer begrijpen en waar ik ook dikwijls een woordenboek voor moet raadplegen. Ik ben geen vrouw van de wetenschap. Mij mag je uit mijn bed lichten om te kijken en te luisteren naar natuur, poëzie, muziek en theater, daarin vind ik veel ruimte voor God, Adonai, Allah, De Verwondering, het Mysterie of noem het om mij part ‘Iets’.

Ach ja, theater ligt waarschijnlijk dichter bij vrijplaats, dan ik bij de wetenschap. Nu zie ik wel dat in een mooie katholieke mis en een goede theatervoorstelling eenzelfde soort spanning, lichamelijkheid, beweging, gevecht en mysterie voelbaar kunnen zijn. Het geheim van leven kan er in beide bevallen. Het zijn ook mooie voorbeelden waarin de cyclus van geboorte en nieuw leven – iets waar ik als vrouw van nature lichamelijk in elk geval dicht op zit – geopenbaard worden en die ook zeker van dienst zijn om de vrijplaats in de gevangenis te verstaan. In theater en kerk wordt het heilige spel gespeeld en gevierd, tenminste als de gasten van het feest ruimte geven aan de liefde. En de theaterwet: timing, uitstraling en een verhaal, geldt natuurlijk net zo goed ook voor kerk-zijn. Of je vrijplaats kerk mag noemen en vice versa, daar kunnen wetenschappers wel een ei over leggen. Ik vind vrijplaats ook in een mooi bruin café, als we samen op een bankje zitten terwijl we uitkijken over het water. Een plaats waar vrijheid gevierd wordt, daar waar vruchtbare grond is, waar twee mensen elkaar vinden, daar waar je vleugels krijgt en je inspiratie tot nieuw leven vindt, misschien mag dat vrijplaats heten.

Ik kan er meer zinnen aan wijden, maar alle openbaring komt uiteindelijk van onderop. Daarom vraag ik aan onze dochters wat vrijplaats is. ‘Hoezo? zegt de jongste terwijl ze me vragend aankijkt, ‘ik weet het niet, iets met buitenwereld?’ Buitenwereld, ik schrijf het op. Even later komt onze oudste dochter naar me toe. Ze vraagt wat ik aan het doen ben en ik vertel dat ik een tekst schrijf voor een website, www.vrijplaats.net. ‘Oh vrijplaats,’ zegt ze zoals alleen een bijna puber dat kan, ‘vrijplaats dat is toch gewoon waar jij met papa mij hebben gemaakt? Jullie bed?! Schrijf je daarover?’ Nonchalant en vol overtuiging kijkt ze me aan. Ik kijk op en knik. ‘Ja,’ zeg ik, ‘daar schrijf ik over.’
Een vrijplaats is intiem, kwetsbaar, vol licht een plaats waar je een andere wereld betreedt, één  buiten deze wereld, even los van ruimte en tijd. Diep van binnen, waar geen plaats is voor veroordeling. Daar op die planken, waar het spel van timing, uitstraling en een verhaal kunnen leiden tot openbaring. Vrijplaats geeft de liefde een podium, dus adem in en adem uit, prikkel je zintuigen en dans! Zo bewegen we op dit kruispunt om elkaar heen, we gaan open en we geven onszelf over aan het spel. Het ritme van het nieuwe leven komt op gang. De liefde bezielt ons. Laat maar los wat je dwars zit. Zie ik verlossing een stapje dichterbij komen? Vrijheid. En dan… stilte, applaus, doek…… Liefde kan leiden tot nieuw leven. Kan, want het geheim van het leven eist van nature haar speelruimte op. Het kan je zomaar overkomen, de verwondering ligt immers overal op de loer. Dat wetende en in het besef dat mijn kennen over de liefde beperkt is, hoop ik dat dankzij dit schrijven bedenkt dat een vrijplaats niet beperkt is tot theater, café, kerk, gevangenispastoraat of bed. Het leven is een vrijplaats, en je vindt het ook hier…. op het net.

 

 

* Silvia Fledderus is momenteel werkzaam als aalmoezenier bij DJI in Noord-Nederland en schreef een afstudeerthesis (UvT, FKT) over spiritueel moederschap. Voor meer info & contact: www.silviafledderus.nl. De webpagina van Justitie aalmoezeniers in Nederland is www.gevangenispastor.nl

 ** 1 Korintiërs 13; http://bijbelingewonetaal.nl/lees-ervaar/polls/item/1-korintiers-13-3/

 

Feb 2018:
Binnenkort komt hier een nieuwspagina met regelmatige updates van binnenlands en buitenlands nieuws over het gevangenis­wezen. Voor wie graag op de hoogte blijft: Schrijf je in voor onze nieuwsbrief  →